Του Μιχάλη Κόκκινου
Εκπρόσωπος Δημοσίων Σχέσεων της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Κρητικών Σωματείων και μέλος ΔΣ, πρ. Μέλους Δ.Σ. της Παγκρητίου Ενώσεως
Τα αυτονόητα δεν μπορούν να αποτελούν αντικείμενο πανηγυρικών ανακοινώσεων και δελτίων Τύπου.
Όταν ένας πολιτιστικός φορέας ανακοινώνει, εν έτει 2026, ότι πλέον μπορούν να εγγράφονται ως μέλη και Κρητικοί τρίτης γενιάς, η πρώτη αντίδραση δεν είναι να πει κανείς «μπράβο», αλλά να αναρωτηθεί γιατί αυτό δεν ίσχυε ήδη εδώ και δεκαετίες.
Η πρόσφατη τροποποίηση του Καταστατικού της Παγκρητίου Ένωσης κινείται ασφαλώς προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η ουσία δεν βρίσκεται στην ίδια την απόφαση, αλλά στο γεγονός ότι παρουσιάζεται ως μια μεγάλη τομή εξωστρέφειας, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για τη διόρθωση ενός περιορισμού που δεν συμβάδιζε ούτε με την εποχή ούτε με τον ρόλο που οφείλει να έχει ένας σύγχρονος πολιτιστικός οργανισμός.
Το ζήτημα, άλλωστε, είναι πολύ ευρύτερο από μία καταστατική διάταξη.
Ποιος είναι ο σκοπός ενός πολιτιστικού σωματείου; Να διαφυλάσσει και να αναδεικνύει τον πολιτισμό που εκπροσωπεί ή να καθορίζει ποιος είναι επαρκώς «Κρητικός» για να συμμετέχει σε αυτό;
Οι πολιτιστικοί σύλλογοι δεν είναι ληξιαρχεία, ούτε γενεαλογικά μητρώα. Είναι φορείς πολιτισμού.
Και κρίνονται από το πόσους ανθρώπους εμπνέουν να συμμετέχουν, όχι από το πόσους αποκλείουν.
Η κρητική ταυτότητα ασφαλώς έχει ως θεμέλιο την καταγωγή, την ιστορία και τους οικογενειακούς δεσμούς. Όμως η αποστολή ενός πολιτιστικού οργανισμού δεν είναι η περιφρούρηση της καταγωγής. Είναι η διατήρηση, η συνέχεια και η διάδοση του πολιτισμού.
Η Κρήτη δεν είναι φυλή. Είναι πολιτισμός.
Η δύναμη της Κρήτης δεν βρίσκεται στο ποσοστό της κρητικής καταγωγής που κουβαλά κάποιος, αλλά στην επιρροή που ασκούν η ιστορία, οι αξίες, η μουσική, οι χοροί, η γλώσσα, η φιλοξενία και η παράδοσή της σε ανθρώπους εντός και εκτός του νησιού.
Σήμερα υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα και τον κόσμο που αγαπούν την Κρήτη, συμμετέχουν σε κρητικούς συλλόγους, μαθαίνουν κρητικούς χορούς, στηρίζουν πολιτιστικές δράσεις και συμβάλλουν έμπρακτα στη διάδοση της κρητικής παράδοσης, ανεξάρτητα από το αν μπορούν να αποδείξουν την καταγωγή τους μέχρι τη δεύτερη, την τρίτη ή την τέταρτη γενιά.
Η πραγματική πρόκληση για το κρητικό πολιτιστικό κίνημα δεν είναι να διευρύνει κατά μία γενιά τα κριτήρια εγγραφής των μελών του. Η πραγματική πρόκληση είναι να απαντήσει σε πολύ πιο κρίσιμα ερωτήματα.
Πώς θα προσελκύσουμε νέους ανθρώπους στα σωματεία μας;
Πώς θα διατηρήσουμε ζωντανές τις παραδόσεις μας σε μια κοινωνία που αλλάζει;
Πώς θα αξιοποιήσουμε τις νέες τεχνολογίες και τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας;
Πώς θα μετατρέψουμε τους συλλόγους μας σε εστίες πολιτισμού, δημιουργίας και κοινωνικής προσφοράς και όχι σε οργανισμούς που αναλώνονται κυρίως στη διαχείριση εσωτερικών ισορροπιών;
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε για εξωστρέφεια, τότε η συζήτηση πρέπει να μετατοπιστεί από το «ποιος κατάγεται από ποιον» στο «ποιος ενδιαφέρεται να κρατήσει ζωντανό τον κρητικό πολιτισμό».
Γιατί η μεγαλύτερη απειλή για την κρητική παράδοση δεν είναι η έλλειψη γενεαλογικών δεσμών. Είναι η αδιαφορία.
Και απέναντι σε αυτήν την πρόκληση, η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς η διεύρυνση ενός καταστατικού ορίου. Χρειάζεται όραμα, ανανέωση, συμμετοχή και ουσιαστικό άνοιγμα στην κοινωνία.
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για το σύνολο των κρητικών πολιτιστικών σωματείων της χώρας.
Η συζήτηση που οφείλουμε να ανοίξουμε τα επόμενα χρόνια δεν αφορά το ποιος έχει δικαίωμα να εγγραφεί σε έναν σύλλογο. Αφορά το πώς θα κάνουμε περισσότερους ανθρώπους να θέλουν να συμμετέχουν σε αυτόν.
Εκεί θα κριθεί το μέλλον του κρητικού πολιτιστικού κινήματος.