Παρά το γεγονός ότι στις αρχικές εκπεφρασμένες προθέσεις της κυβέρνησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος τα άρθρα που αφορούν άμεσα τη διάρθρωση και τη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης βρίσκονταν εκτός, σήμερα σημειώθηκε μια μεταβολή.
Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της σημερινής πολυσυζητημένης συνεδρίασης της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Δημοκρατίας ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε εκ νέου το ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης με την παράλληλη διανομή ενός επεξεργασμένου κειμένου προτάσεων προς τους βουλευτές, το οποίο είδε και το φως της δημοσιότητας.
Στο κείμενο αυτό εμπεριέχονται μεταξύ άλλων και προτάσεις σχετικά με το μέλλον της αυτοδιοίκησης. Ειδικότερα, η κυβέρνηση προτείνει σημαντικές αλλαγές που έρχονται να επηρεάσουν τα άρθρα 101 και 102, πράγμα το οποίο αποτελούσε επί της αρχής και αίτημα της ΚΕΔΕ, όπως αυτό διατυπώθηκε με αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου της.
Η κυβέρνηση θέτει επί τάπητος, με τις προτεινόμενες αλλαγές, τη δυνατότητα επιβολής με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων τοπικών ή ειδικών φόρων ή βαρών οποιασδήποτε φύσης προς τους πολίτες, μεταφέροντας σε μεγάλο βαθμό το ζήτημα της φορολόγησης στους δήμους, ώστε να εξασφαλίσουν επάρκεια για τα λειτουργικά τους έξοδα, καθώς μαστίζονται από τις πληθωριστικές κρίσεις που πλήττουν την αγορά.
Σημειώνεται πως την ώρα που ο Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός μέχρι το 2029 δεν προβλέπει κάποια ιδιαίτερη αυξητική μεταβολή στις συνολικές δαπάνες του Υπουργείου Εσωτερικών, αυτό δεν αποκλείεται να μεταφραστεί και στις δαπάνες του Υπουργείου για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους τα επόμενα χρόνια.
Πέραν αυτού, προτείνονται αλλαγές και στη θέσπιση του προϋπολογισμού των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίοι θα καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών, με την υποχρεωτική πρόνοια της διασφάλισης της δημοσιονομικής ισορροπίας. Οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία, αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Αλλαγές εισηγείται η κυβέρνηση και για το σύστημα επιβολής πειθαρχικών ποινών και ποινών αργίας των αιρετών των ΟΤΑ, με απόφαση Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου. Αυτό τίθεται σε αντιδιαστολή με τα πειθαρχικά συμβούλια που προβλέπονται στο επίπεδο της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, τα οποία λειτουργούν και αποτελούνται κατά πλειοψηφία από τακτικούς δικαστές.
Αναλυτικότερα, οι προτάσεις της κυβέρνησης ως προς τα επίμαχα άρθρα 101 και 102:
Άρθρο 102
Νόμος καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι είναι έως δύο (2).
Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης.
Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
Πειθαρχικές ποινές αργίας/έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.
Άρθρο 101 παρ. 3, 5
Αποκεντρωτικό σύστημα: κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων. Η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνει είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής και/είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημοσίου τομέα.
Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια.
Αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
Οι προτάσεις της ΚΕΔΕ – Ποιες εισακούστηκαν
Υπενθυμίζεται ότι η ΚΕΔΕ, στις 26 Φεβρουαρίου 2026, σε συνεδρίαση του Διοικητικού της Συμβουλίου, με κατά πλειοψηφία απόφασή της είχε εκφράσει την αρχική της πρόθεση να συμμετάσχει στην αναθεωρητική διαδικασία, ενώ προτείνει και σειρά ρυθμίσεων προς αναθεώρηση των άρθρων του Συντάγματος που αφορούν την αυτοδιοίκηση.
Οι προτάσεις της ΚΕΔΕ, πολλές εκ των οποίων δεν συναντώνται στον νέο κατάλογο των προτεινόμενων από την κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό, αφορούν:
- τη ρητή κατοχύρωση της αρχής ότι κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κράτος προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση συνοδεύεται από την αντίστοιχη μεταφορά πόρων, προσωπικού και μέσων,
- την ενίσχυση της οικονομικής και διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ και της συμμετοχής τους στον σχεδιασμό και την υλοποίηση δημόσιων πολιτικών και επενδύσεων,
- την άρση της ασύμμετρης αποκέντρωσης και τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικού κράτους και Αυτοδιοίκησης,
- τη θεσμική κατοχύρωση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της συνεργασίας των επιπέδων διοίκησης για την αποτελεσματικότερη παροχή υπηρεσιών στους πολίτες,
- τη δυνατότητα των ΟΤΑ να διαμορφώνουν τις διοικητικές τους δομές σύμφωνα με τις τοπικές ανάγκες και να συμμετέχουν ενεργά στη χάραξη πολιτικών για την ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών,
- την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και των τοπικών φορέων στη λήψη αποφάσεων, με σύγχρονα εργαλεία διακυβέρνησης και διαφάνειας.
Στον κατάλογο της κυβέρνησης απούσα φαίνεται να είναι η κεντρικού χαρακτήρα πρόταση της ΚΕΔΕ για την εξειδίκευση των αντίστοιχων μεταφερόμενων πόρων για την εκτέλεση των, δοτών από το κεντρικό κράτος, αρμοδιοτήτων. Η ΚΕΔΕ είχε εισηγηθεί την αντίστοιχη μεταφορά πόρων, προσωπικού και μέσων, ώστε να μπορούν να ικανοποιηθούν οι νέες ανάγκες που προκύπτουν από τις κατά καιρούς μεταφορές αρμοδιοτήτων προς την αυτοδιοίκηση.
Η ενίσχυση της αυτοτέλειας φέρεται να εξυπηρετείται εν μέρει από τη δυνατότητα θέσπισης τοπικών φόρων από τα όργανα της αυτοδιοίκησης, ενώ η συμμετοχή των τοπικών φορέων και των πολιτών ενισχύεται από τη συμμετοχή των κατοίκων των οικείων περιοχών στη διαβούλευση για την κατάρτιση των προϋπολογισμών των δήμων.