Στήριξη με μέτρα προσωρινά, στοχευμένα και δημοσιονομικά υπεύθυνα και καμία συζήτηση δεν γίνεται αυτή τη στιγμή για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής.
Το παραπάνω είναι το συμπέρασμα από τη συνεδρίασης των Ευρωπαίων αξιωματούχων μετά τη συνεδρίαση του Eurogroup. Ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε ότι τα μέτρα που θα ληφθούν πρέπει να είναι «στοχευμένα, δίκαια και αποτελεσματικά», με άμεση εφαρμογή αλλά και σαφή προσωρινό χαρακτήρα. Όπως τόνισε, η Ευρώπη έχει πλέον μεγαλύτερη εμπειρία και είναι καλύτερα προετοιμασμένη σε σχέση με το 2022, έχοντας μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση και ενισχύσει τις υποδομές της. Ωστόσο, η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή, καθώς η διάρκεια και η ένταση της κρίσης θα καθορίσουν το τελικό οικονομικό αποτύπωμα. Ο ίδιος έθεσε ξεκάθαρα και τη στρατηγική διάσταση της ευρωπαϊκής πολιτικής: η διαχείριση της κρίσης δεν πρέπει να εκτροχιάσει τον στόχο της ενεργειακής μετάβασης. «Ο ρόλος της Ευρώπης είναι διπλός: να προστατεύσει τους πολίτες σήμερα και να οικοδομήσει μια πιο ανθεκτική οικονομία για το αύριο», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ειδικότερα, ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε μετά τη συνεδρίαση του Eurogroup:
«Θα έπρεπε να βρισκόμαστε σήμερα στη Λευκωσία, αλλά οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή οδήγησαν στο να πραγματοποιηθεί αυτή η συνεδρίαση μέσω τηλεδιάσκεψης. Εκφράζουμε την αλληλεγγύη και τη στήριξή μας προς τον κυπριακό λαό και την κυπριακή κυβέρνηση και προσβλέπουμε να βρεθούμε εκεί πολύ σύντομα. Το πρώτο θέμα που συζητήθηκε στο Eurogroup ήταν η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και ο οικονομικός της αντίκτυπος στην Ευρώπη. Πρόκειται για μια ανησυχητική κρίση που επηρεάζει την ενέργεια, το εμπόριο, τις τιμές και συνολικά τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας. Για εμάς, αυτό σημαίνει αυξημένη επαγρύπνηση, συντονισμό και ετοιμότητα να στηρίξουμε τις κοινωνίες μας. Στη σημερινή συζήτηση συμμετείχε επίσης ο Δρ. Φατίχ Μπορίλ, Εκτελεστικός Διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ο οποίος μας ενημέρωσε για τις πρόσφατες εξελίξεις και τις προοπτικές στις αγορές ενέργειας.
Έναν μήνα μετά την έναρξη της σύγκρουσης, οι επιπτώσεις της αρχίζουν ήδη να περνούν στην πραγματική οικονομία. Οι επιχειρήσεις το διαπιστώνουν στο λειτουργικό τους κόστος και τα νοικοκυριά στους λογαριασμούς ενέργειας. Αυτό δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις και σημαντικούς κινδύνους χαμηλότερης ανάπτυξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το βασικό ζήτημα είναι η διάρκεια και η ένταση της κρίσης, καθώς αυτές θα καθορίσουν το μέγεθος του οικονομικού αντίκτυπου. Η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή. Η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση και έτοιμη να ανταποκριθεί όπου χρειάζεται. Η κοινή μας ελπίδα είναι η αποκλιμάκωση και η αποφυγή σοβαρών και διαρκών διαταραχών στις ενεργειακές υποδομές και στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Η κατεύθυνση για το πώς πρέπει να αντιδράσουμε έχει ήδη καθοριστεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 19ης Μαρτίου, και σήμερα συνεχίσαμε αυτή τη συζήτηση στο Eurogroup, με στόχο τη διαμόρφωση των κατάλληλων πολιτικών για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων.
Η Ευρώπη σήμερα είναι καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι το 2022, κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Έχει μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση, έχει ενισχύσει τις ενεργειακές υποδομές της, έχει διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας και, κυρίως, έχει αποκτήσει εμπειρία στη διαχείριση τέτοιων κρίσεων. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε πλέον να ανταποκριθούμε ταχύτερα, πιο συντονισμένα και πιο αποτελεσματικά.
Ταυτόχρονα, πρέπει να ενεργούμε με σοβαρότητα και υπευθυνότητα, παραμένοντας συνεπείς με τις δεσμεύσεις που έχουμε αναλάβει. Διότι τελικά αυτό είναι που μας επιτρέπει να στηρίζουμε τους πολίτες μας σε δύσκολες στιγμές. Η υγιής δημοσιονομική διαχείριση δίνει σε μια χώρα τη δυνατότητα να προστατεύει την κοινωνία και να επενδύει στο μέλλον της. Είναι αυτό που καθιστά μια οικονομία πιο ανθεκτική απέναντι στις κρίσεις.
Οι επιλογές μας πρέπει να αντανακλούν ισορροπία και υπευθυνότητα. Τα μέτρα που λαμβάνονται σε αυτή την περίοδο πρέπει να είναι στοχευμένα, δίκαια και αποτελεσματικά, με προτεραιότητα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Πρέπει να εφαρμόζονται γρήγορα, αλλά και να παραμένουν προσωρινά, ώστε να αντιμετωπιστεί η κρίση χωρίς να δημιουργηθούν στο μέλλον νέα, μεγαλύτερα προβλήματα.
Παράλληλα, δεν πρέπει να χάνουμε από το οπτικό μας πεδίο τη συνολική εικόνα. Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης και η ενεργειακή της ανεξαρτησία αποτελούν στρατηγικούς στόχους, και καμία βραχυπρόθεσμη κρίση δεν πρέπει να μας απομακρύνει από αυτούς. Αντιθέτως, αυτή η κρίση αναδεικνύει τη σημασία της περαιτέρω επένδυσης στην καθαρή ενέργεια, στις υποδομές και στην ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης.
Το Eurogroup διαδραματίζει και θα συνεχίσει να διαδραματίζει βασικό ρόλο στον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών προς αυτή την κατεύθυνση. Η Ευρώπη καλείται να διαδραματίσει έναν διττό ρόλο: να προστατεύσει τους πολίτες σήμερα και να οικοδομήσει μια πιο ανθεκτική και ανταγωνιστική οικονομία για το αύριο. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα βασικό εργαλείο ανάπτυξης είναι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Πρόκειται για το μέσο με το οποίο η Ευρώπη μπορεί να διοχετεύσει τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις σε επενδύσεις εντός της ευρωπαϊκής οικονομίας, να χρηματοδοτήσει επιχειρήσεις, την καινοτομία, την πράσινη μετάβαση και τελικά να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της.
Ενημερωθήκαμε από τους υπουργούς Οικονομικών των έξι μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση, ενώ η Κυπριακή Προεδρία παρουσίασε την πρόοδο των νομοθετικών εργασιών για την ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής εποπτείας. Υπάρχει υψηλό επίπεδο δέσμευσης και συμμετοχής για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, και αυτό αποτελεί θετικό μήνυμα για την ευρωπαϊκή οικονομία και τις επενδύσεις τα επόμενα χρόνια.
Ολοκληρώσαμε τη συνεδρίασή μας συζητώντας τις διεθνείς οικονομικές εξελίξεις ενόψει των συνεδριάσεων του ΔΝΤ και της G7. Ζούμε σε μια περίοδο βαθιών αλλαγών στην παγκόσμια οικονομία, με γεωπολιτικές εντάσεις, μεταβολές στο εμπόριο, στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και στις παγκόσμιες οικονομικές ισορροπίες. Είναι σαφές ότι, σε έναν κόσμο που αλλάζει, η ευθύνη για τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας δεν μπορεί να βαραίνει μία μόνο περιοχή. Απαιτείται προσαρμογή και υπευθυνότητα από όλες τις μεγάλες οικονομίες. Η Ευρώπη είναι παρούσα. Και όσο ο κόσμος γίνεται πιο ασταθής, τόσο η Ευρώπη πρέπει να γίνεται πιο ισχυρή. Αυτός είναι ο στόχος των συζητήσεων και του συντονισμού μας στο Eurogroup».
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι η κρίση έχει ήδη ενταθεί σε σχέση με τις αρχές Μαρτίου. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία –όπως σημείωσε– χρησιμοποιούνται ως γεωπολιτικό εργαλείο πίεσης, ενισχύοντας την άνοδο των τιμών ενέργειας. Ο αντίκτυπος, όπως εξήγησε, θα εξαρτηθεί από το εύρος και τη διάρκεια της σύγκρουσης, ενώ ο βασικός κίνδυνος για την Ευρώπη είναι ένα περιβάλλον χαμηλής ανάπτυξης με επίμονο πληθωρισμό. Η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ότι θα συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για τη λήψη εθνικών μέτρων, ωστόσο θέτει σαφείς περιορισμούς: οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι προσωρινές, να μην ενισχύουν τη ζήτηση για ορυκτά καύσιμα και να ευθυγραμμίζονται με το δημοσιονομικό πλαίσιο.
Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, Πιερ Γκραμένια, προειδοποίησε ότι ακόμη και αν η σύγκρουση τερματιστεί σύντομα, οι επιπτώσεις στην ενέργεια και τις αγορές θα έχουν διάρκεια. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αγορών, οι τιμές ενέργειας αναμένεται να παραμείνουν υψηλές καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, ενώ η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη προβλέπεται να κινηθεί κάτω από το 1%. Παράλληλα, αναμένεται άνοδος των επιτοκίων στα κρατικά ομόλογα, γεγονός που μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος δανεισμού για τα κράτη.
Η Κομισιόν απορρίπτει την ενεργοποίηση της Γενικής Ρήτρας Διαφυγής, εκτιμώντας ότι –παρά τις πιέσεις– δεν διαπιστώνεται προς το παρόν σοβαρή ύφεση στην ευρωζώνη. Παράλληλα, απορρίπτεται και η ευρεία χρήση εθνικών ρητρών διαφυγής για ενεργειακά μέτρα, με το επιχείρημα ότι πρόκειται για εργαλεία που πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο σε εξαιρετικές και μη ελεγχόμενες καταστάσεις.