Την ύπαρξη δύο παράλληλων επιπέδων διαπραγμάτευσης το 2015 ανέδειξε το πρώτο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ «Στο Χιλιοστό», το οποίο επιμελήθηκαν οι δημοσιογράφοι Ελένη Βαρβιτσιώτη και Βικτωρία Δενδρινού, καταγράφοντας τις δραματικές στιγμές της ελληνικής διαπραγμάτευσης.
Παρότι έχουν περάσει χρόνια από τα γεγονότα, φαίνεται πως παραμένουν λιγότερο γνωστές κινήσεις και συνεννοήσεις που εξελίσσονταν παρασκηνιακά, την ώρα που η διεθνής κοινή γνώμη παρακολουθούσε τη σύγκρουση της κυβέρνησης με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και το ΔΝΤ.
Η ύπαρξη δύο παράλληλων «τροχιών» γίνεται πιο σαφής από την αναφορά σε ένα τηλεφώνημα του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα προς τον Μάριο Ντράγκι, αμέσως μετά το ναυάγιο της συνάντησης του Γιάνη Βαρουφάκη με τον πρόεδρο του Eurogroup Γερούν Ντάισελμπλουμ. Σύμφωνα με όσα παρουσιάζονται, ο κ. Τσίπρας διαβεβαίωσε τον κεντρικό τραπεζίτη ότι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν.
Το τηλεφώνημα φέρεται να έγινε με διαμεσολάβηση του Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος, όπως περιγράφεται, έδωσε στον τότε πρωθυπουργό τον αριθμό του κ. Ντράγκι και τον προέτρεψε να κρατήσει ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας.
Παράλληλα, στο ντοκιμαντέρ αναφέρεται ότι ο κ. Τσίπρας είχε οικοδομήσει διαύλους και με την Καγκελαρία: ο τότε Γερμανός πρέσβης στην Ελλάδα Πίτερ Σόοφ φέρεται να αποκάλυψε πως συναντήθηκε μυστικά και κατά μόνας με τον τότε πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ στην Κουμουνδούρου, μεταφέροντας μήνυμα προς το Βερολίνο ότι δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας και ότι μια πιθανή κυβέρνησή του θα συνεργαζόταν.
Οι απουσίες
Σύμφωνα με όσα μεταδίδονται, τρεις κεντρικοί πρωταγωνιστές της περιόδου—ο Αλέξης Τσίπρας, ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης και ο επικεφαλής του κλιμακίου του ΔΝΤ στην Αθήνα Πολ Τόμσεν—αρνήθηκαν να τοποθετηθούν για τα γεγονότα. Οι δύο πρώτοι αντέδρασαν δημόσια απέναντι στο ντοκιμαντέρ.
Αντίθετα, στο ντοκιμαντέρ τοποθετούνται πρώην υπουργοί και στελέχη κοντά στον Αλέξη Τσίπρα (όπως οι Δημήτρης Τζανακόπουλος, Νίκος Παππάς, Ευκλείδης Τσακαλώτος, Παναγιώτης Λαφαζάνης και Γιώργος Σταθάκης), καθώς και ο πρώην κυβερνητικός εταίρος του ΣΥΡΙΖΑ, Πάνος Καμμένος, με αναφορές που εμφανίζονται σε πιο αυτοκριτικό τόνο.
Το χρονικό
Η αφήγηση ξεκινά από τις περιόδους διακυβέρνησης Κώστα Σημίτη και Κώστα Καραμανλή, όπου—όπως παρουσιάζεται—τα πρώτα σημάδια δημοσιονομικού εκτροχιασμού άρχισαν να διαφαίνονται, και κορυφώνεται στα γεγονότα της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ.
Γίνεται αναφορά στην εκτίμηση ότι η Ελλάδα ζούσε πέρα από τα όριά της επί 10–15 χρόνια, καθώς και στο ότι η κυβέρνηση Παπανδρέου (2009) δεν κατόρθωσε να μειώσει το έλλειμμα, οδηγώντας στο πρώτο μνημόνιο. Στο ίδιο πλαίσιο καταγράφονται απόψεις για την εμπλοκή του ΔΝΤ και κριτικές για τον σχεδιασμό του πρώτου προγράμματος.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η κρίση συνέβαλε στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, μέσα από τη γενικευμένη αμφισβήτηση του προηγούμενου πολιτικού-οικονομικού πλαισίου, ενώ τίθεται και το ερώτημα του κοινωνικού κόστους της προσαρμογής.
Το Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης
Μέσα στο κλίμα κοινωνικής αντίδρασης, ο ΣΥΡΙΖΑ αντέταξε στις μνημονιακές πολιτικές το Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης. Καταγράφονται εκ των υστέρων κριτικές για το κατά πόσο το πρόγραμμα «έβγαινε» δημοσιονομικά, αλλά και για την προεκλογική ρητορική της περιόδου, με την άποψη ότι υπήρχε προσδοκία πως η τρόικα θα έκανε πίσω λόγω της «αγωνιστικότητας» της νέας κυβέρνησης.
«Νταούλια, ζουρνάδες και πεντοζάλη»
Στο ντοκιμαντέρ γίνεται αναφορά στη γερμανική στάση και σε μηνύματα ότι η Ελλάδα όφειλε να τηρήσει τις υποχρεώσεις της για να παραμείνει στο ευρώ, καθώς και στο πώς αντιμετωπίζονταν στη Γερμανία ορισμένα πολιτικά συνθήματα της εποχής.
«Ώριμο φρούτο» εναντίον «ρήξης»
Παρουσιάζονται διαφορετικές εκτιμήσεις εντός του ΣΥΡΙΖΑ για το timing της ανάληψης της εξουσίας και για επιλογές που προηγήθηκαν (όπως η απόφαση να μην ψηφιστεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας), με εκ των υστέρων αυτοκριτική από ορισμένα στελέχη.
Ο σχηματισμός κυβέρνησης και ο Καμμένος
Καταγράφονται αναμνήσεις και εκτιμήσεις για τις μετεκλογικές διεργασίες του Ιανουαρίου 2015 και για την επιλογή συνεργασίας με τους ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου, καθώς και η αιτιολόγηση αυτής της επιλογής ως προς τη σταθερότητα της κυβέρνησης.
Δεν ακολουθήθηκε το συμφωνηθέν
Γίνεται αναφορά στην επιλογή του Γιάνη Βαρουφάκη ως υπουργού Οικονομικών και σε εσωτερικές αποτιμήσεις για το εάν υπήρχε προσυμφωνημένη πορεία στη διαπραγμάτευση και κατά πόσο ακολουθήθηκε.
Βαρουφάκης εναντίον Ντάισελμπλουμ
Σκιαγραφούνται οι εντυπώσεις από την πρώτη συνάντηση Βαρουφάκη–Ντάισελμπλουμ, με διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς το κλίμα, τη στάση και την αποτελεσματικότητα, αλλά και αναφορές σε εντάσεις και αμοιβαίες αξιολογήσεις.
«Πούτιν αντί Γιούνκερ»
Αναφέρεται η εκτίμηση ότι, εντός της τότε κυβέρνησης, υπήρχαν πρόσωπα που αισθάνονταν πιο άνετα να επικοινωνήσουν με τη Ρωσία παρά με κορυφαίους ευρωπαϊκούς αξιωματούχους, ενώ καταγράφονται και περιγραφές για το πώς εκλαμβάνονταν οι προθέσεις του Έλληνα ΥΠΟΙΚ από συνομιλητές του.
«Χαμένοι στη μετάφραση»
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται σε περιστατικά όπου καθυστερούσε η διερμηνεία σε συναντήσεις, με αποτέλεσμα—όπως περιγράφεται—να εντείνεται η αμηχανία και να δυσχεραίνεται η επικοινωνία.
Η παρέμβαση Στουρνάρα και ο Τσίπρας
Σύμφωνα με την αφήγηση που παρουσιάζεται, μετά το αδιέξοδο της πρώτης επαφής, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας επικοινώνησε άμεσα με τον Μάριο Ντράγκι, ο οποίος φέρεται να χαρακτήρισε το θέμα εξαιρετικά σοβαρό και να ζήτησε άμεσες κινήσεις ώστε να μην κλιμακωθεί περαιτέρω το κλίμα. Ακολούθησε επικοινωνία Στουρνάρα με Τσίπρα και στη συνέχεια το τηλεφώνημα Τσίπρα προς Ντράγκι, με διαβεβαιώσεις ότι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν.