Η ατμοσφαιρική ρύπανση στη Δυτική Αττική είναι ένα διαχρονικό και σύνθετο πρόβλημα, το οποίο οφείλεται κυρίως στον έντονο βιομηχανικό χαρακτήρα της περιοχής και τη γεωγραφική της θέση.
Ας δούμε αναλυτικά τους βασικούς άξονες του ζητήματος:
1. Κύριες Πηγές Ρύπανσης
Η περιοχή συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της βαριάς βιομηχανίας της χώρας, γεγονός που επιβαρύνει την ποιότητα του αέρα:
Βιομηχανική Δραστηριότητα: Διυλιστήρια, χαλυβουργίες, τσιμεντοβιομηχανίες και εργοστάσια παραγωγής ενέργειας εκπέμπουν διοξείδιο του θείου (SO_2), οξείδια του αζώτου (NO_x) και πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs).
Χωματερή Φυλής (ΧΥΤΑ): Η λειτουργία του ΧΥΤΑ Άνω Λιοσίων αποτελεί πηγή οσμών και εκπομπών βιοαερίου (μεθάνιο, διοξείδιο του άνθρακα), επηρεάζοντας άμεσα την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Οδικές Μεταφορές: Η έντονη κίνηση βαρέων οχημάτων (φορτηγά) λόγω των logistics centers και της Εθνικής Οδού συμβάλλει σημαντικά στις εκπομπές μικροσωματιδίων (PM_{10} και PM_{2.5}).
Θέρμανση: Κατά τους χειμερινούς μήνες, η χρήση τζακιών και σομπών (αιθαλομίχλη) επιδεινώνει την κατάσταση, ιδιαίτερα σε περιόδους άπνοιας.
2. Οι Ρύποι και οι Επιπτώσεις τους
| Ρύπος | Πηγή | Επιπτώσεις |
| Μικροσωματίδια | Καύση, σκόνη, βιομηχανία | Αναπνευστικά προβλήματα, καρδιαγγειακές παθήσεις |
| Όζον | Χημικές αντιδράσεις υπό το φως του ήλιου | Ερεθισμός ματιών και πνευμόνων |
| Διοξείδιο του Αζώτου | Εξατμίσεις οχημάτων | Φλεγμονές των αεραγωγών |
| Δυσοσμία | ΧΥΤΑ, επεξεργασία λυμάτων | Ψυχολογική επιβάρυνση και υποβάθμιση της καθημερινότητας |
3. Γεωμορφολογικοί Παράγοντες
Η Δυτική Αττική λειτουργεί συχνά ως «λεκάνη» συγκέντρωσης ρύπων.
Θερμοκρασιακή Αναστροφή: Συχνό φαινόμενο όπου ο θερμός αέρας εγκλωβίζει τους ρύπους κοντά στο έδαφος, εμποδίζοντας τη διασπορά τους.
Τοπογραφία: Τα βουνά (Αιγάλεω, Ποικίλο, Πάρνηθα) περιορίζουν την κυκλοφορία του αέρα, ειδικά όταν πνέουν ασθενείς άνεμοι.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο;
Για τη βελτίωση της κατάστασης, απαιτούνται συντονισμένες δράσεις:
Αυστηροποίηση των ελέγχων: Τακτικές μετρήσεις από το Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης (ΕΔΠΑΡ) και επιβολή προστίμων στις βιομηχανίες που υπερβαίνουν τα όρια.
Αποκατάσταση του ΧΥΤΑ: Στροφή σε πιο σύγχρονες μορφές διαχείρισης απορριμμάτων και σταδιακό κλείσιμο των παλαιών κυττάρων.
Πράσινες Ζώνες: Δενδροφυτεύσεις και δημιουργία πάρκων που λειτουργούν ως “πνεύμονες” και φίλτρα για τη σκόνη.
Ενίσχυση των ΜΜΜ: Μείωση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο και το φορτηγό.
Επισημαίνεται ότι η κατάσταση έχει παρουσιάσει βελτίωση σε σχέση με τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 λόγω της απομάκρυνσης κάποιων μονάδων και της χρήσης φυσικού αερίου, παραμένει όμως ένα από τα πιο επιβαρυμένα σημεία της Ελλάδας.
Επιπροσθέτως η τοποθέτηση συσκευών καθαρισμού του αέρα σε διάφορα σημεία (όπως στήλοι φωτισμού) λειτουργεί ευεργετικά καθώς σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις έχουν τη δυναντότητα να παγιδεύουν το 99,97% των σωματιδίων.
Οι τιμές των ρύπων που προκαλούν τρόμο στις γειτονιές της Αττικής
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της IQAir για την ποιότητα του αέρα (η οποία ανέλυσε δεδομένα από 9.446 πόλεις), μόλις το 14% των πόλεων παγκοσμίως πληροί τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Υπενθυμίζεται ότι η ετήσια τιμή-οδηγός του ΠΟΥ για τα επικίνδυνα μικροσωματίδια PM2.5 είναι τα 5 μg/m³.
Συγκεκριμένα, στις πιο επιβαρυμένες περιοχές του λεκανοπεδίου συγκαταλέγονται τα Άνω Λιόσια, τα οποία καταγράφουν μέσο όρο 12,1 μg/m³, επίπεδο υπερδιπλάσιο από τη σύσταση του ΠΟΥ. Ακριβώς πίσω από την πρώτη δεκάδα των πιο ρυπογόνων περιοχών βρίσκεται η Ελευσίνα, η οποία καταγράφει ετήσιο μέσο όρο 10,6 μg/m³.
Ενδεικτικά, το κέντρο της Αθήνας βρίσκεται στην κορυφή της λίστας με 14,7 μg/m³.
Πού εντοπίζεται η «καρδιά» του προβλήματος
Η ατμοσφαιρική ρύπανση στη Δυτική Αττική δεν κατανέμεται ομοιόμορφα, αλλά παρουσιάζει «αιχμές» σε συγκεκριμένες περιοχές, ανάλογα με την εγγύτητά τους σε βιομηχανικές ζώνες, οδικούς άξονες και τον ΧΥΤΑ.
Οι περιοχές που επηρεάζονται περισσότερο είναι οι εξής:
1. Θριάσιο Πεδίο (Ελευσίνα, Ασπρόπυργος, Μάνδρα)
Είναι η «καρδιά» του προβλήματος λόγω της τεράστιας συγκέντρωσης βαριάς βιομηχανίας.
Ασπρόπυργος: Θεωρείται μια από τις πιο επιβαρυμένες περιοχές στην Ευρώπη. Η ρύπανση προέρχεται από τα διυλιστήρια, τις βιομηχανίες ανακύκλωσης μετάλλων, αλλά και τις ανεξέλεγκτες καύσεις απορριμμάτων (παράνομη δραστηριότητα) που προκαλούν τοξικό καπνό.
Ελευσίνα: Η πόλη βρίσκεται ανάμεσα σε μεγάλα εργοστάσια και διυλιστήρια. Παρά τη βελτίωση των τελευταίων ετών, οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του θείου και μικροσωματιδίων παραμένουν συχνά σε υψηλά επίπεδα.
2. Φυλή και Άνω Λιόσια
Εδώ το πρόβλημα είναι διπλό:
ΧΥΤΑ Φυλής: Η περιοχή υποφέρει κυρίως από οσμηρή ρύπανση και εκπομπές βιοαερίου. Η δυσοσμία είναι συχνά ανυπόφορη, ειδικά όταν οι άνεμοι πνέουν από συγκεκριμένες κατευθύνσεις προς τους οικισμούς.
Γεωγραφική παγίδα: Τα Άνω Λιόσια βρίσκονται στους πρόποδες της Πάρνηθας, με αποτέλεσμα οι ρύποι που μεταφέρονται από το λεκανοπέδιο της Αθήνας να «εγκλωβίζονται» εκεί λόγω των βουνών.
3. Αστικός ιστός (Περιστέρι, Αιγάλεω, Χαϊδάρι)
Αυτές οι περιοχές επηρεάζονται κυρίως από τη ρύπανση των μεταφορών και τη δευτερογενή ρύπανση:
Λεωφόρος Κηφισού & Αθηνών: Οι δύο αυτοί άξονες δημιουργούν μια συνεχή πηγή οξειδίων του αζώτου και σωματιδίων λόγω της ασταμάτητης ροής οχημάτων.
Αιθάλη (Smog): Το Περιστέρι, ως ο πολυπληθέστερος δήμος, εμφανίζει πολύ υψηλές συγκεντρώσεις μικροσωματιδίων τον χειμώνα λόγω της θέρμανσης (καύση ξύλων σε τζάκια).
4. Ζεφύρι και Αχαρνές (Μενίδι)
Οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν συχνά το φαινόμενο των ανεξέλεγκτων καύσεων υλικών (καλώδια, ελαστικά) για την ανάκτηση μετάλλων, κάτι που απελευθερώνει εξαιρετικά επικίνδυνες διοξίνες και φουράνια στην ατμόσφαιρα.
Γιατί οι ρύποι μετακινούνται;
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η ρύπανση της Δυτικής Αττικής δεν μένει πάντα εκεί.
Θαλάσσια αύρα: Κατά τη διάρκεια της ημέρας, ο αέρας από τον Σαρωνικό σπρώχνει τους ρύπους από την Ελευσίνα και τον Ασπρόπυργο προς το εσωτερικό του λεκανοπεδίου.
Βόρειοι άνεμοι: Αντίθετα, οι ισχυροί βοριάδες καθαρίζουν την ατμόσφαιρα της Αθήνας, αλλά μεταφέρουν τους ρύπους προς τη θάλασσα.
Συνοψίζοντας, ο Ασπρόπυργος και η Φυλή αποτελούν τα «καυτά σημεία» λόγω βιομηχανίας και απορριμμάτων, ενώ το Περιστέρι και το Αιγάλεω επιβαρύνονται περισσότερο από το κυκλοφοριακό και τη θέρμανση.
Γιατί είναι επικίνδυνα τα PM2.5
Τα PM2.5 είναι εξαιρετικά μικρά αιωρούμενα σωματίδια, με διάμετρο έως 2,5 μικρόμετρα. Το μέγεθός τους είναι αυτό που τα καθιστά τόσο επικίνδυνα, καθώς μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος.
Η μακροχρόνια έκθεση σε αυτά συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, εγκεφαλικών επεισοδίων, χρόνιων πνευμονοπαθειών και καρκίνου του πνεύμονα.