Η επιστημονική ομάδα του «Μαζί για το Παιδί» δημιούργησε έναν χρήσιμο χάρτη-οδηγό διαχείρισης άγχους για μαθητές ενόψει των εξετάσεων, καθώς και για γονείς.
Οι περίοδοι εξετάσεων αποτελούν για πολλούς μαθητές και τις οικογένειές τους μια απαιτητική φάση, κατά την οποία αυξάνονται οι προσδοκίες και η πίεση για επίδοση.
Το άγχος που εμφανίζεται είναι μια φυσιολογική αντίδραση, ωστόσο όταν γίνεται έντονο μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, τη διάθεση και τη συνολική λειτουργικότητα. Στο σημερινό περιβάλλον, όπου οι απαιτήσεις είναι αυξημένες και η σύγκριση με άλλους συχνά εντείνεται, το άγχος των εξετάσεων γίνεται πιο έντονο και συχνό.
Τι είναι το άγχος;
Το άγχος είναι μια φυσική αντίδραση του οργανισμού που ενεργοποιείται όταν καλούμαστε να ανταποκριθούμε σε προκλήσεις. Σε μέτρια επίπεδα μπορεί να είναι χρήσιμο, καθώς αυξάνει την εγρήγορση και τη συγκέντρωση. Όταν όμως γίνεται υπερβολικό ή παρατεταμένο, μπορεί να δυσκολεύει τη σκέψη και τη μάθηση (Szuhany & Simon, 2022).
Πώς εκδηλώνεται;
Το άγχος εμφανίζεται συνήθως σε τρία επίπεδα:
Στο σώμα: σφίξιμο στο στομάχι ή στο στήθος, πονοκέφαλος, ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, διαταραχές ύπνου ή όρεξης (Chellappa & Aeschbach, 2022).
Στη σκέψη: έντονη ανησυχία, αρνητικές σκέψεις («δεν θα τα καταφέρω»), δυσκολία συγκέντρωσης, καταστροφολογικά σενάρια.
Στη συμπεριφορά: εκνευρισμός, απόσυρση, αναβλητικότητα ή, αντίθετα, υπερβολική μελέτη χωρίς ξεκούραση (Hofmann & Hay, 2018).
Γιατί το άγχος είναι έντονο στις εξετάσεις;
Το άγχος συχνά συνδέεται με:
τον φόβο της αποτυχίας
την πίεση για επίδοση
την ανάγκη αποδοχής από σημαντικά πρόσωπα
την ανησυχία για το μέλλον (Zeidner, 2014)
Για τους εφήβους, οι εξετάσεις μπορεί να βιώνονται ως μια «δοκιμασία αξίας», γεγονός που ενισχύει την ένταση του άγχους.
Πρακτικές ιδέες για εφήβους
Οργάνωσε το διάβασμα σε μικρά, διαχειρίσιμα βήματα.
Κάνε συχνά διαλείμματα – η ξεκούραση βοηθά τη συγκέντρωση.
Μίλα για αυτό που νιώθεις – το άγχος μειώνεται όταν το μοιράζεσαι.
Αποδέξου το άγχος ως κάτι φυσιολογικό, χωρίς να προσπαθείς να το εξαφανίσεις.
Φρόντισε το σώμα σου (ύπνος, φαγητό, άσκηση).
Απόφυγε την υπερβολική σύγκριση με άλλους.
Θυμήσου: η επίδοση δεν καθορίζει την αξία σου.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς
Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση του άγχους:
Δημιουργούν ένα ήρεμο και σταθερό περιβάλλον.
Ακούν με προσοχή χωρίς άμεση κριτική ή συμβουλές.
Αναγνωρίζουν το άγχος ως φυσιολογικό.
Εστιάζουν στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα.
Ενθαρρύνουν την ισορροπία (διάβασμα – ξεκούραση).
Υπενθυμίζουν ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση.
Τι είναι καλό να αποφεύγεται
Υπερβολική πίεση ή έλεγχος.
Συγκρίσεις με άλλα παιδιά.
Υποτίμηση των συναισθημάτων.
Συνεχής εστίαση στους βαθμούς.
Πολλές συμβουλές τη στιγμή που το παιδί είναι αγχωμένο.
Πότε χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη;
Είναι σημαντικό να αναζητηθεί βοήθεια όταν το άγχος:
είναι έντονο και επιμένει
επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή τη λειτουργικότητα
οδηγεί σε αποφυγή ή έντονη απόσυρση
Πού μπορείτε να απευθυνθείτε
Στη γραμμή υποστήριξης 11525 του «Μαζί για το Παιδί», η οποία παρέχει δωρεάν συμβουλευτική σε γονείς και εφήβους (κατόπιν συγκατάθεσης των γονέων). Η γραμμή λειτουργεί Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00-19:00.